Opaco

Á vista das acepcións do diccionario da RAE de gallego, gitano e judío, onde o descubrín se conclúe que, ademais de hipocresía, debe haber moito xudeu na academia da lingua española.

Se ten razón e visto o visto, non vexo nada claro que a RAE exclúa esas acepcións que tanto molestan.

Que Galiza é unha potencia pesqueira, para ben ou para mal, ninguén o pode negar.

Do mesmo xeito, despois da lectura do listado de denominacións comerciais de especies pesqueras e de acuicultura admitidas en España, que conforme á normativa europea vén de ser publicado no BOE e recolle as denominacións comercias dos peixes que se comercializan no mercado español nas súas correspondentes linguas oficiais así como nas diferentes acepcións locais, tamén se confirma a grande riqueza léxica da nosa lingua cando cómpre falar de peixe.

Á vista do listado, semella que desde a Xunta tamén se adoptaron solucións de concordia para decidirse polas acepcións máis comúns á hora de referirse a unha determinada especie, nun país onde case que cadansúa ría ten unha denominación diferente para o mesmo peixe.

E é que sen sair da primeira folla do listado do pdf lembro tempos de cativo, nos que os días que tocaba no cole bocata de peixe en conserva e malia a termos todos o mesmo peixe entre o pan, había quen comía agullas, quen chínfanos, quen chandarmes, quen alcriques e quen comía patagullos… Así, a miña nai tardou un tempo en saber o que era o que nos metían no pan. E é que a quen non lle pasou tal?

O ILG, que non o ILGA, vén de poñer na rede unha ferramenta para a consulta da distribución xeográfica dos apelidos en Galiza, de xeito que podemos coñecer, a través da cartografía, os lugares onde un determinado apelido é máis frecuente, así como o número de apelidos por concello e a súa porcentaxe fronte ao total dos seus habitantes.

Disque pola distribución actual dun apelido, pódese saber de donde é que vén, como no caso dos apelidos de orixe toponímica, que, no meu caso, ao consultar por el sae isto,

E visto o visto, tanto no do ILG como no do seu equivalente en versión española, que amosa a distribución dos apelidos por provincias, gustaríame saber dos que cruzaron o Miño, xa que me consta que algún, iso si, co apelido deturpado, ata cruzou o Douro.

Pregúntome se os portugueses terán algo disto. Sábese algo?

A pesares do que me anuncian, o meu interlocutor fala unha mistura de inglés ao 50%, alemán a un 30% e para o resto engádelle un pouco de neerlandés, que seica o aprendeu por correspondencia, e outro tanto de español e ruso. A comunicación é máis ou menos fluída e as mensaxes chegan con precisión. O que máis me sorprende é a línguaxe dos xestos, non parecen congruentes co que fala. Por un par de veces fai un aceno de cortar a pirola coa súa man dereita facendo de tesouras e… non entendo, pero el aproba co que di coa súa boca e chegamos ben logo a un acordo.

Disque vén de Kaliningrado, entón, pregúntolle se aprendeu a falar alemán aló, en Königsberg, e dime que o aprendeu en Bremerhaven, onde estivo a traballar cinco anos, pero aínda que vive no enclave báltico de Rusia, considérase de San Petersburgo, do Leningrado mesmo no que naceu el, ou do Petrogrado mesmo no que naceron os seus pais. Volve a Kaliningrado para dicirme que foi viciño da Putina… e lembrarme que alí son rusos. Que os anos que tiveron algo de alemáns están lonxe.

Con esta historia, da que algo xa sabía, coméntolle que deixaron de ser prusianos ata ben pouco. Fala entón en que Stalin os deixara morrer a todos antes de deportar aos poucos que sobreviviron á guerra, e cando comenta a fame e as doenzas que había daquela, fai un novo aceno, e facendo como se cortase o pescozo cunha navalla fala da fame e doenzas que había daquela.

Marcho de alí remoendo en que os acenos facíaos con tres frases de atraso. Ao chegar a casa, pretendo ler algo sobre os prusianos e a linguaxe corporal nas diferentes culturas, pero a agonía destes días fai que á volta duns segundos estea botando unhas risadas co que, no chuza, se convertiría no que parece un patético autobombo dun xornalista metido a crítico, e que atopei na do Escolar.

Cando fun quen de dar con alguén con quen comunicarme en persoa e non por teléfono, como estiven facendo todo o día, respirei tranquilo, pero pouco durou a alegría. Eu non falo nin xeorxiano, nin ruso, nin turco.

Atopamos un traductor simultáneo que me di que veñen de Batumi, no Mar Negro, clareamos o choio que traiamos entre mans para quedar en voltar a falar máis tarde. O número que me deran era dun telemóvel alemán, chamo e mantemos unha conversa a través do traductor. Rematamos a conversa e decátome de que me faltan algúns datos, así que volvo a chamar, o traidor non está e o interlocutor esfórzase por falar o alemán que parece ter aprendido no Reeperbahn. Despois duns segundos de incomunicación e como o obxetivo era obter unha serie de nomes, agradecín á escola soviética terlle ensinado a este home o alfabeto fonético da NATO, chamado así, a pesares de non nacer con ese nome, por aparecer en documentos da organización e estenderse como sistema global ao longo do planeta para facilitar a comunicación na navegación aérea e marítima.

Comezamos así,

-Name, opaco, oscar-papa-alfa-charlie-oscar…

Si, é ese que comeza co alfa, bravo, charlie, de grande utilidade para evitar confusións nas películas de barcos, anque para intercambiar información cos alemáns tamén é de grande utilidade coñecer o que teñen de seu.

Nós, para andar por casa, xa se sabe, O de Ordes, P de Pontevedra, A de Arzúa, C de Curuña…

Con todo resolto, aguantei a respiración cando o móbil volveu incomodarme. Non había motivos, esta vez era mamá para dicirme que mentres eu toleaba, opedro aprendía a subir polo tobogán como os nenos maiores, isto é, pola rampa, e se amosaba fachendoso aos outros nenos desde o cumio do parque.

E cando estaba preparado para marchar para casa, recibín unha nova chamada dos xeorxianos con apenas unha frase, algo que nunca escoitara en viva voz, que tamén debía ser un retallo das escolas soviéticas: okey-dokey

Nos tres lugaris, na Estremadura española, é onde se centra a polémica da que tanto se ten falado nestes últimos días, con motivo da reacción do goberno estremeño, ao meu parecer esaxerada, a conta dunha iniciativa do goberno galego a prol do uso de A Fala en terras de Cáceres.

Non lembraba onde, pero eu sabía que os tiña por algures, uns pequenos videos de paisanos deses lugares falando a súa língua, así que estiven a facer arqueoloxía dixital por entre os bits dos discos duros que teño ciscados por aí e, ao final, eis que os atopei, creei unha conta de usuario no youtube e aí os están.

Deste paisano sabemos que é de San Martín de Trebello, o máis grande que hai no mundo, e non digades que ata que non di que é do norte de Estremadura, máis dun filólogo está a cavilar de onde carallo saiu este home. Nos outros dous videos xa non nos deixan pista algunha, así que se alguén ten máis información, que faga o favor de deixar unha notiña ao pé.

Os arquivos orixinais conforme os tiña baixado están aquí, acó e mais acolá e son dos tempos en que o único xeito de sair á rede era a través dun modem, así que copieinos sen máis detalles. Se alguén coñece a súa orixe, que deixe unhas liñas para que leve o mérito de ter rexistrado estas xoíñas.

E que, despois de escoitar a estas xentes, cavilemos se nós, como galegos, non podemos ter unha, por pequenecha que sexa, unha obriga moral de botarlle un cabo a esta xente a defender a súa Fala. Polo menos, eu síntoos ben próximos. Claro, pero eu non son filólogo.