Opaco

Entre as novas funcionalidades engadidas ao lector de feeds rss de google, o reader, está a de recomendar novos feeds aos que non esteas suscrito e que, conforme aos teus hábitos de lectura, che poidan interesar. E certo que acertou de pleno, pois me amosaba un apunte en Galicia Confidencial cunha ligazón a youtube cunha conversa dun tema que xa saiu aquí hai tempo, a Fala dos tres lugaris,

un documento sobre a fala dos ‘tres lugaris’ na que se apunta que co cambio de goberno na Xunta as cousas xa non son iguais, nin tampouco as axudas que reciben nestes tres pobos para o fomento desta particular fala da Junta de Extremadura.

Quizais non sexa galego propiamente dito pero sinto esta fala ben próxima, malia vir do norte de Estremadura. Da conversa quedo cun comentario feito desde a experiencia,

Fai uns anos atrás o problema que houbo foi que moitos pais querían falar desde casa o castellano aos críos, pero ao chegar á calle falaban lagarteiro, valverdeiro, ou mañego …porque tiñan a crencia de que ao ir estudiar fóra ían meter a pata máis, a errar …logo resulta que á hora de falar castellano falamos máis fino,  …e mellor a pronunciación das palabras

Eles tamén son realmente bilingües.

Hai uns días o Web Ecology Project publicaba na rede os resultados da pesquisa que fixeran para saber cales son as línguas máis faladas no twitter.

Logo de analisar un millón de tweets usando o sistema de detección de idiomas do Google a través dun módulo python, resultou que a língua máis utilizada é o inglés, que chega case ao 63%, seguida do portugués, cun 9,5% dos tweets.

De entre o resto de resultados o relevante para nós vén ao chegar ao final da gráfica, na que aparece a nosa língua, Galician, no posto 22 de entre as máis utilizadas en twitter e a única das que aparece que non é lingua oficial de estado ningún.

Non está nada mal para unha língua que, segundo se publica na wikipedia, estaría no posto 138 de entre as línguas segundo o número de falantes nativos.

Aínda lembro ao profesor de latín a explicarnos a importancia do grego ata ben entrada a Idade Media. Unha das anécdotas era que o propio César, segundo contou Suetonio ao ver que o seu fillo estaba entre os que o asasinaban, non exclamou o coñecido “Tu quoque, Brute” mais si un “Kai su, teknon!” pois César era dunha familia nobre e xa daquela sabían os nobres que non podían sequera morrer como a plebe, falando latín.

E esa importancia do grego durou ata a Idade Media, na que os textos gregos foron esquecidos, gardados no mundo árabe e mais en Bizancio e só voltarían á Europa occidental co Renacemento. Así, no Medievo, os monxes copistas, que só coñecían o latín, ao dar con algún escrito en grego nos manuscritos a copiar engadían unha nota marxinal “Graecum est, non legitur” [é grego, non se pode ler].

De aí, desvinculada por completo dese contexto orixinal, a frase entrou en moitas línguas para designar algo que parece totalmente incomprensible e, así, cando un falante de inglés non entende algo, di o de que “it’s Greek to me” [para min, é grego], tal e como fan os noruegueses, suecos,… algo que nós traduciriamos como “sóame a chinés”. Do mesmo xeito que o galego, ou o español ou o portugués, outras línguas tamén utilizan fórmulas parecidas para esta metáfora, collendo as máis delas como referencia unha lingua cun alfabeto diferente.

Ao fío desta historia en Strange Maps veñen de publicar unha interesante gráfica, que á súa vez foi recollida de Language Log, na que se mapean estas metáforas da incomprensión.

Chama a atención a relacións entre as diferentes línguas, información que se pode completar co que vén recollido na wikipedia baixo o Greek to me ou en Omniglot, ou o que resultará estraño para algúns, a aparición do español como língua incomprensible para os alemáns ou para os pobos eslavos, onde desde o checo ata o serbio pasando polo esloveno ou croata asocian algo que non entenden cun pobo español, pois segundo tiña entendido, e non puiden atopar máis que aquí, foi consecuencia do establecemento de moitos sefardís expulsados da Península Ibérica naquelas terras, onde mantiveron durante séculos as súas tradicións e a súa língua, estrañas para os habitantes dos Balcáns.

Agardo que vos preste tanto como a min.

Hai uns meses foi noticia que o conselleiro de Innovación e Industria e mais o director xeral da Compañía de Radio Televisión de Galicia asinaran un convenio de colaboración que permitiría a posta en marcha dunha base de datos en liña de topónimos internacionais en galego e, ata hoxe, nada volvemos saber.

A idea é establecer uns criterios xerais de adaptación ao galego de topónimos que empregan alfabetos distintos ao latino ou que conteñen sons non existentes en galego, así como indicacións de lectura para a súa pronuncia, desde o momento que os criterios de adaptación dos topónimos estranxeiros non están unificados e en diferentes atlas, manuais e dicionarios danse solucións distintas.

Estas adaptacións chámanse por aí fóra exónimos, que veñen a ser o nome co que se designa un accidente xeográfico situado fóra da área onde se fala unha determinada língua; así, o exónimo francés para Santiago de Compostela é Saint-Jacques-de-Compostelle ou o exónimo galego para London é Londres. Estes exónimos eran a forma principal pola que os accidentes xeográficos máis importantes eran coñecidos por outros pobos ata ben entrado o século XX cando os nomes de lugares distantes eran adaptados para facilitar a pronuncia nas súas propias línguas, moitas veces malinterpretando a pronuncia orixinal.

Pero a chegada de internet tamén permitiu o acesso direto aos nomes orixinais, isto é, aos endónimos, que veñen sendo os nomes que se lle dan aos accidentes xeográficos na lingua ou linguas utilizadas onde se localiza ese accidente; así o endónimo do que nós coñecemos como Gales é Cymru, ou como o de Austria é Österreich.

Este desenvolvemento das comunicacións ten facilitado a aprendizaxe de endónimos por pobos moi distantes xeográfica e culturalmente e ten feito que xurdan cada vez máis máis voces desde instancias políticas que recomendan que os topónimos se utilicen na súa língua orixinal e que non se constrúan novos exónimos. Así, a ONU ten formulado recomendacións para proporcionar un nomenclátor xeográfico único en todo o mundo.

Alema falaba, nun post do seu blog, desta tendencia como dun snobismo (ou esnobismo) coma outro calquera e remataba cun Arriba os exónimos en galego! que aproveito para apoiar desde aquí cun concurso para snobs xogo para acertar con nomes de países polo seu endónimo sen guglear nin wikipediar, (agora actualizado coas respostas dos comentarios)

1. Ningizimu Afrika, Sudáfrica
2. Pilipinas, Filipinas
   
3. Al-Jazā’ir
4. Piruw, Perú
5. Bhārat, India
6. Hanguk
7. Magyarország, Hungría
8. Shqipëria, Albania
9. Suomi, Finlandia
10. Wuliwya, Bolivia
11. Sakartvelo
12. Kalaallit Nunaat, Grenlandia
    
13. al-Urdunn
14. Hayastan
15. Ködörösêse tî Bêafrîka, República Centroafricana
16. Lubnān, Líbano
17. Crna Gora, Montenegro
18. Sesel
19. Zhōngguó, China
20. Česko, Chequia

Porque a min se me enchen os oidos e sorrío por dentro cando oio falar de Capetón, longa vida aos exónimos.

Antònia Font actuaron por primeira vez nesta terra. Na Fábrica de Chocolate, foi onde demostraron que malia cantar no seu catalán de Mallorca pódese encher unha sala de concertos de Vigo un xoves pola noite.

Alí mesmo comentaba co zerovacas o seu post de hai uns meses (de primeiros de 2007) onde a pregunta era ¿Escoitaremos algún día a Antònia Font cantando en Galicia? E alí estabamos, como ben apunta desde Vieiros,

Unha Fábrica de Chocolate chea, con seguidores da banda chegados de toda Galiza, empregaron os primeiros minutos do concerto para tomar conciencia de que estaban vendo en directo ao grupo que tantas veces escoitaran.

Ou ben tamén poderían ser eles os que estaban tomando conciencia de estar actuando na periferia da súa periferia, cun comezo que incluso podería parecer frio ata que apareceu un contundente Astronauta Rimador que nos fixo acordar.

Logo, naquel universo de foguetes, extraterrestres, astronautas, mecanismos, robots, cosmonautas, a mamá de opedro e mais todos os que estabamos entendiamos o mallorquín e escoitabamos as historias do Comandante Armando Rampas, o que fode en todas as azafatas unha atrás da outra, saltabamos con Wah Yeah, cantabamos Alegria e Vos estim a tots Igual, e rexeitabamos unha invitación para bailar un vals con Vitamina Sol mentres sorriamos ao vermos ás parellas bailar.

E foi só ao final que puidemos coñecer ao Catedrático Yuri Puskas, ao que sentimos marchar no seu batiscafo monoplaza de cor descoñecida cara a onde cantan as sereas nunha fermosa canción, e iso, en directo, foi impresionante.

Na volta a casa, un sorriso enorme, entendendo de porque a opedro lle gusta Wah Yeah, malia que el pida que se lle poña a de Sa lluna i S´estrella, e lembrando que se o meu pouco catalán non me engana, invitáronnos a unha ensaimada con sobrasada cando formos por Mallorca.

A xente de Strange Maps achegounos esta semana un novo mapa, o Europa Polyglotta no que se amosa un mapa publicado por Gottfried Hensel en 1730 cunha Europa separada en diferentes áreas lingüísticas coa transcripción do comezo do Noso Pai en cada unha delas.

Como é costume de Strange Maps, descríbese o mapa con grande detalle pero, con todo, dá un mapa bastante irreal desde o momento que pon que aquí se fala vasco, cando o seu sería que a influencia da Lusitania chegase ata este recuncho noroeste, ou que no sur da península ibérica aínda se fala árabe (mauritano).

Nestes días o mapa leva dado voltas por moitas páxinas, e entre elas, ademáis de Chuza, tamén chegou ao recomendable Languagehat, un blog sobre línguas que non pode pasar desapercibido, no que descubrín a ligazón á páxina ucraniana orixe do mapa, na que si se inclúen os outros tres mapas que fixo o autor, o de Asia, o de África e mais o de América .

Pero non satisfeito coa resolución dos mapas seguín a busca e din co grande achádego na Universidade de Berna, onde se aloxa a colección Ryhiner, ata 16.000 mapas históricos do mundo enteiro desde o século XVII ata o XIX a grande resolución e navegables, entre os que se inclúen os catro mapas da Polyglotta Hensel e milleiros máis só para o noso pracer visual. Quedan convidados.

A ler das Xornadas da Comunicación que se celebran na Facultade de Ciencias Sociais de Pontevedra, ás que cheguei a través do Zuhause, saltei á páxina onde el soubo desas Xornadas, a de The Hidden Persuaders, onde din cun video, que seica atopou en I believe in advertising, dunha campaña para a escola de idiomas da Berlitz a promocionar os cursos de inglés xogando coas letras das cancións.

Porque, a ver, quen non lle cambiou nunca a letra a unha canción nunha língua descoñecida? Así, neste video, o Can’t touch this de MC Hammer agora é Ken touched this

E si, os anglófonos tamén se trabucan.